Zo maak je je derailleur schoon

De derailleur is het mechanische hart van de versnellingen op je fiets. Kort gezegd heeft het onderdeel een dubbele functie. Aan de ene kant duwt of trekt de derailleur de fietsketting van het ene tandwiel naar het andere wanneer je de schakelhendel op je stuur bedient. Aan de andere kant zorgt de achterderailleur – dankzij een ingebouwde veer en twee kleine derailleurwieltjes (de pulley wheels) – dat de ketting altijd strak blijft staan, ongeacht op welk tandwiel je rijdt.

Omdat de derailleur zich dicht bij de grond bevindt en constant in beweging is, fungeert hij helaas als een magneet voor vuil. Tijdens het fietsen spat er van alles omhoog: fijn zand, modder, strooizout en water. Dit mengt zich met de kettingolie of het kettingvet dat op de ketting en de derailleurwieltjes zit. Het resultaat is een zwarte, schurende pasta die zich ophoopt in de scharnierpunten en rond de draaiende onderdelen.

Rijden met een ophoping van zwart vet en zand is rampzalig voor de prestaties van je fiets. Een vuile derailleur saboteert de werking meteen. De interne veer en de scharnierpunten (pivots) verliezen hun souplesse. Hierdoor reageert de derailleur trager op je commando's. Je moet soms twee keer schakelen of je ketting blijft irritant ratelen tussen twee tandwielen in. Het vuil dat zich tussen de ketting en de derailleurwieltjes nestelt, werkt als vloeibaar schuurpapier. Het vreet langzaam de tandjes van de wieltjes weg tot ze veranderen in scherpe 'haaientanden'. Ook de scharnierpunten krijgen speling, waardoor de derailleur onnauwkeurig wordt. Een soepel lopende aandrijflijn heeft minimale weerstand. Dikke, taaie modder- en vetresten in de derailleurwieltjes remmen de ketting constant af en zo verlies je wattage. Je moet dus letterlijk harder trappen om dezelfde snelheid te behouden.

Voordat je begint, is het handig om alle materialen binnen handbereik te hebben. Je hebt geen dure specialistische gereedschappen nodig. In je schoonmaakkit steekt best een specifieke fietsontvetter (biorafbreekbaar heeft de voorkeur), een oude tandenborstel of een harde borstel, een smalle schroevendraaier, een oude bankpas of een speciaal krabbertje. Een aantal droge, pluisvrije poetsdoeken (of oude T-shirts) komen ook van pas. Denk daarnaast ook aan kwalitatieve kettingolie of kettingsmeermiddel (wet of dry lube) en optioneel een inbussleutel als je de derailleurwieltjes wilt demonteren. Om te reinigen gebruik je best lauw water in een emmer of zachte plantenspuit; vermijd de hogedrukreiniger!

Volg deze stappen om zowel je achterderailleur als je voorderailleur weer te laten glimmen en functioneren als nieuw.

Zet je fiets in een montagestandaard of hang hem stevig op. Heb je dit niet? Zet de fiets dan stabiel neer, eventueel ondersteboven op het stuur en zadel (bescherm je stuur met een doek). Schakel de ketting naar het kleinste tandwiel achteraan en het grootste kettingblad vooraan. Hierdoor staat er minder spanning op de derailleur, wat het werken makkelijker maakt.

Kijk eens goed naar de twee kleine derailleurwieltjes in de kooi van de achterderailleur. Grote kans dat hier een dikke koek van zwart vet op de zijkanten zit. Neem je platte schroevendraaier of de rand van een oude bankpas. Houd deze voorzichtig tegen de zijkant van het wieltje terwijl je de trapper met je andere hand achteruit draait. Je zult zien dat de zwarte smurrie er in grote plakken vanaf valt. Doe dit bij beide wieltjes en vang het vuil op met een krant onder de fiets.

Spray of borstel de fietsontvetter royaal op de hele derailleur. Concentreer je op de scharnierpunten, de derailleurwieltjes en de kooi. Heb je een voorderailleur? Neem die dan direct mee, vooral de binnenkant van de metalen kooi waar de ketting doorheen loopt. Laat de ontvetter een minuut of vijf intrekken zodat het hardnekkige vet kan oplossen maar laat het niet volledig opdrogen.

Pak de harde borstel of oude tandenborstel. Schrob grondig tussen de kooi, rondom de derailleurwieltjes en in alle hoekjes en gaatjes van de scharnieren. Beweeg de derailleur handmatig een beetje heen en weer om overal bij te kunnen. De borstelharen duwen het opgeloste vuil effectief naar buiten.

Spoel het losgekomen vuil en de ontvetter weg met lauw water. Gebruik hiervoor een zachte straal uit een tuinslang, een plantenspuit of een spons met water. Gebruik nooit een hogedrukreiniger direct op de derailleur! De harde straal spuit het water namelijk dwars door de afdichtingen van de derailleurwieltjes en de lagers heen, waardoor het interne vet wegspoelt en de lagers gaan roesten.

Droog de derailleur direct heel goed af met een pluisvrije doek. Trek de doek ook door de binnenkant van de derailleurkooi en tussen de wieltjes door. Een droge derailleur voorkomt dat er direct weer nieuw stof aan blijft kleven en minimaliseert de kans op vliegroest op de boutjes. Voor de echte fanatici zijn er tegenwoordig zelfs droogblazende toestelletjes.

Wil je het écht perfect aanpakken? Draai dan met een inbussleutel de boutjes van de derailleurwieltjes los en haal ze uit de kooi. Let goed op welk wieltje boven zat (het geleidewieltje) en welke onder (het spanwieltje) en let op de draairichting (vaak aangegeven met een pijltje). Maak de wieltjes en de metalen beschermplaatjes los van de fiets helemaal vetvrij met een doek en ontvetter. Smeer de lagerbusjes in met een beetje lagervet en monteer ze weer met een drupje borgmiddel of vet op de schroefdraad.

Nu alles droog en schoon is, moet er weer smering op de draaiende delen. Breng een klein drupje kettingolie aan op elk scharnierpunt (pivot) van de derailleur. Schakel een paar keer synchroon door de versnellingen heen om de olie goed in de scharniertjes te laten kruipen. Breng ook een drupje olie aan op de lagers van de derailleurwieltjes. Belangrijke tip: Veeg na een paar minuten alle overtollige olie aan de buitenkant grondig weg met een schone doek. Olie aan de buitenkant smeert niks, maar trekt wel direct weer nieuw zand en vuil aan!